KAWI SASTRA MANDALAPUSTAKA DIGITAL · ALIH BAHASAKoleksi Alih Bahasa ↗
BAGIAN 38 / 53 · ± 3 MENIT BACA

19b. Batin Seimbang sebagai Dasar Laku Yoga

Tuwika agelem matangnî, jnyana satuwika, agelem mangstuti, nguniweh yan wruhang kayogiswaran, aywenisti palansukaning manah juga kagawayaken ri sedenging tapa brata salasning uripta. Kunang ikang mahyun ing palaning tapa brata ika, papa yan mangkana, nahan ling Batara Maheswara, kayatnakena temen-temen.

Nihan wara-warah Batara Sangkara kengetakena. Ya ta baskara candrasu, aho naktam samajutih, tawat gamana biksunca, hredaya na wiwurjite. Ka ikang ambek samata ya teka pakambekan Wiku, nihan drestanta, kadianggan Sanghiang Candraditya sumuluh ring rat kabeh, salwiring satwara jangama kanista masia utama, ala ayu suka dukha suci campur, abuwangi peda pada tinjen denira, inaseparsaning sarira tan hana pahinika, iwa mangkana tambekanta Wiku, aywangu pangawruh muwang sarwa guna, aywa kalipian dening trimala: satua, rajah, tamah. Mangkana ling Batara Sangkara kayatna kena temen.

Nihan wara-warah Batara Sambu kengetakena. Awadhyam upakaranam, klesi putisa mewaca, basmesu ranca baksanca, kingkretuwahi patakam. Ka aywa juga tan prayatna ri Sanghiang Upakarana kadiangganing basma, daluwang, ganitri, sangka, sambulung, aywa wibawa yan pangising angeyeh atawa ri panginum antuwa kunang, yatanian tan pamuhara papa mageng. Mangkana ling Batara Sambu kayatnakena temen.

Nihan wara-warah Batara Rudra kayatnakena. Ahingsa brahmacaryanca, satyam awiawaharikam, asteniam iti pancete, Yama Rudra na basitah. Ka ahingsa ngaraning tan pamati-mati sarwa prani nguniweh jama manusa, muweh wuwus tan yukti, ahala kirania ring len, inuhutan yan mangkana ya teka ta gawyakena ta Wiku, muwang brahmacarya ta kita, brahmacari nga.

Ilustrasi dari naskah

Oleh karena itu, hendaknya Sang Wiku sungguh-sungguh menumbuhkan sattwika jñāna, senantiasa memuji dan memuliakan Yang Ilahi, terlebih bila ia telah memahami hakikat ke-Yogiswara-an. Janganlah pencapaian tapa dan brata dijalani hanya untuk memuaskan keinginan batin semata selama hidup; sebab orang yang mengharapkan hasil tapa dan brata demi kepentingan diri justru akan terjerumus ke dalam dosa. Demikianlah sabda Batara Maheswara; hendaknya hal ini benar-benar diperhatikan dengan sungguh-sungguh.

Inilah wejangan Batara Sangkara yang patut diingat. Matahari dan bulan bersinar siang dan malam, demikian pula perjalanan para bhiksu yang berjalan dengan batin tak terikat. Batin yang seimbang (samata) itulah hakikat sikap Sang Wiku. Ibarat Sang Hyang Candraditya yang menerangi seluruh dunia, segala makhluk—bergerak maupun diam, rendah maupun utama, baik dan buruk, suka dan duka, suci dan tercemar—diterangi tanpa pilih kasih. Sentuhan cahaya-Nya tidak membeda-bedakan. Demikian pula hendaknya batin Sang Wiku: luas dalam pengetahuan dan kebajikan, tidak dikuasai oleh trimala—sattwa, rajas, dan tamas. Demikianlah sabda Batara Sangkara; hendaknya dipelihara dengan sungguh-sungguh.

Inilah wejangan Batara Sambu yang patut diingat. Janganlah lalai terhadap sarana-sarana suci (upakarana), seperti bhasma, daun lontar (daluwang), ganitri, sangka, dan sambulung. Jangan pula menggunakan kewibawaan rohani untuk memperoleh makanan atau minuman secara tidak patut, agar tidak terjerumus ke dalam dosa besar. Demikianlah sabda Batara Sambu; hendaknya dijaga dengan sepenuh hati.

Inilah wejangan Batara Rudra yang wajib diperhatikan. Ahimsa, brahmacarya, satya, awiawahara, dan asteya—itulah lima Yama menurut sabda Batara Rudra. Ahimsa berarti tidak membunuh makhluk hidup apa pun, terlebih manusia; tidak mengucapkan kata-kata yang tidak patut; serta tidak menaruh niat jahat terhadap orang lain. Apabila semua itu dilaksanakan, itulah yang patut dijalani oleh Sang Wiku. Demikian pula hendaknya engkau menegakkan brahmacarya; itulah laku seorang brahmacari.

Ilustrasi dari naskah

Cari dalam Lontar Bratisasana

Ketik sedikitnya 2 huruf.