45.a. Rahayu Sang Putra Sembawa
I pangulu mangaturin simpang manyadya manunas tamba, Dhanghyang mrasa Ida manglunganin. I pangulu mangiringang, raris Dhanghyang mangaksinin pyanaknyane tunggah mangangsur. I pangulu macutet, “Nggih yang sadyanipun urip ambil ratu anggen kahula tadtadan.” Dhanghyang Ida myarsayang, wyakti wikan makahyunin atur panghulu Sambhawa, raris Ida mangandika, “Bapa jani tuwi mangidih pacang ajak bapa mantuk.” I pangulu matur nimbal, “Wenten harsa raris ambil anggen panjarwan, tityang sukha mangaturang.” Dhanghyang Ida lintang welas mangaksi anake alit, muannyane kausapang, sarwi Ida mamayonin, antuk mrtaha sanjiwani. Anake alit nyakenyung mangrejjit bangun manegak, wyakti Dhanghyang lintang siddhi mapakahyun, anake alit ipun binggar.
Dhanghyang raris mangandika, “Bapa jani gurun cening, madak idup apang kuwat; nah jalan jani ka Bali!” Anake cenik mainggih, mangrejjit ia lawut bangun. Dhanghyang malih ngandika, “Pangulu, bapa ne jani twi matinggal, i cening ia bakal ajak.” I pangulu matuk getar, “Nggih, mamarga mangda becik, cening nah kema iringang Ida sang marga lewih.”
Dhanghyang manggutan henyung, tumuli mamarga halus, anake cenik kadandan. Tan kawarnna riang margi, kacarita sampun ring Bali pulina, malih ring pasraman Mas Dhanghyang Nirartha malinggih. Anake cenik ngiringang, lanus boya nahen sakit. Sasimpune nutug kelih rupannyane hayu nulus, raris Dhanghyang matrimayang putune, mangnaggen rabi, pesengan Ida Bhiirwan Manuabhe.
8. (Nuju panampahan Kuningan) Hyang Nirartha lungha lod Tangkulak baler Samampan ngrewuhin genah samunn kaucap panghulu sawah, irika Ida mararyan sarwi ngiketang pangawi. Bandesa Mas rawuh tangkil, marika sareng ne istri, reh bhakti ring sang sinuhun, dabdab ngaturang rayunan, nunas lugra matitir bhakti. Sang sinuhun kenyung Ida mawacana, “Nanak, nah mai paliekang, bapa nglugra dini nangkil.”

Sang pengulu memohon agar sang pendeta berkenan mampir ke rumahnya, karena ia ingin memohon obat untuk anaknya. Danghyang menyetujuinya dengan senang hati, dan sang pengulu pun mengiringi beliau pulang. Sesampainya di rumah, Danghyang segera melihat anak yang sedang sakit itu.
Sang pengulu berkata, “Jika ia bisa hidup, tuanku boleh membawanya untuk dijadikan pelayan.”
Danghyang menjawab lembut, “Bapak memintanya sekarang, nanti akan Ayah ajak kembali pulang.”
Sang pengulu mengiyakan, “Jika itu kehendak tuanku, silakan dibawa. Hamba dengan senang hati menyerahkannya.”
Dengan penuh kasih sayang, Danghyang mengusap wajah anak kecil itu. Beliau lalu melakukan upacara dan memercikinya dengan tirta. Seketika si anak tersenyum dan bergerak duduk—sebuah bukti nyata betapa siddhi sang pendeta sangat tinggi. Anak kecil itu tampak gembira.
Danghyang kemudian bersabda,
“Ayah sekarang menjadi gurumu. Semoga hidupmu kuat. Nah, mari kita pergi ke Bali!”
Anak itu mengiyakan sambil bangkit berdiri.
Sebelum berangkat, Danghyang kembali berkata kepada sang pengulu,
“Pengulu, Ayah akan pergi sekarang. Anakmu akan Ayah ajak.”
Sang pengulu menjawab penuh hormat,
“Ya, silakan tuanku. Semoga perjalanan tuanku baik. Anakku, ikutlah beliau yang mahasuci.”
Danghyang mengangguk sambil tersenyum. Beliau pun berangkat perlahan sambil menggandeng tangan si anak kecil. Tidak diceritakan keadaan selama perjalanan menuju Bali. Yang jelas, setibanya di pasraman Desa Mas, anak kecil itu tetap setia mengikuti beliau dan kini tampak benar-benar sehat.
Ketika menjelang remaja, anak itu tumbuh menjadi sangat tampan. Danghyang kemudian menyerahkannya kepada cucu beliau, Ida Bhurwan Manuaba, untuk dijadikan istri.
(8) Pada hari penampahan Kuningan (sehari sebelum Kuningan), Danghyang Nirartha berjalan menuju daerah di sebelah selatan Desa Tengkulak dan sebelah utara Desa Samprangan. Di sebuah tempat yang sunyi, beliau berhenti sejenak untuk beristirahat sambil menulis karya sastra.
Bandesa Mas dan istrinya, yang sangat hormat kepada beliau, datang menemui dengan membawa hidangan. Dengan penuh tata krama mereka menghaturkannya. Sang pendeta tersenyum dan bersabda,
“Ananda, mendekatlah kemari. Ayah mengizinkan ananda menghadap di sini.”
