KAWI SASTRA MANDALAPUSTAKA DIGITAL · ALIH BAHASAKoleksi Alih Bahasa ↗
BAGIAN 85 / 99 · ± 2 MENIT BACA

41a. Kehidupan Rakyat Buleleng

Ngis, Purasi, kang mintara dohing tonjaha, malih ring Ungkulan, mwang Pakétan Sanggahit, sami miskin, sawantenya Prebekel, tanakena kata Batan Jeruk, tucapa Ngurah Mambal kakosa, tan papaké ring anganggo kawedén-wedén, sabda sogol, déning kakawasa wetuning sabdakas, dadi ta sira atakon swarga ring Ida Manuhaba, iku ta pinatijuhaken dé Sang Pandya Manuhaba, yan ana bener kepod, laju asamaya malebakang sagara, tekéng pane maya Sri Aji Pamadé mangandeg, raris Kyayi Anglurah Mambal katibén sakit kabutan tan pangawas, tandwa mari kapwa Sang Pandya Manuhaba, atakon ta sira, punapi sungkan Dé Ngurahé, ujar ta Dé Anglurah sapuniku, Ida Ketut Manuhaba ké, inggih mindah manira ipun boya dadipun manira mangenot, pangandikan Ida Kanutan, kapo sungkan Dé Angluraha, Dé Ngurah wanénké, lingé Anglurah Mambal manira wanén, pangandikan Ida, tuhu ipun, antun maica salikur,

❖ ❖ ❖

Di wilayah Ngis dan Purasi, yang berbatasan dengan Tonjaha, serta di Ungkulan dan Pakétan Sanggahit, keadaan masyarakat sangat miskin. Walaupun sudah ada prebekel (kepala desa), keadaan belum juga membaik, dan nama Batan Jeruk pun tak lagi diperhitungkan.

Kemudian diceritakan tentang Ngurah Mambal, seorang yang bersikap tegas dan tidak suka bersandiwara atau menakut-nakuti orang. Ucapannya lugas dan langsung, karena ia memiliki wibawa yang lahir dari kekuatan kata-kata yang jujur.

Ia kemudian menghadap Ida Manuhaba, seolah “menanyakan jalan keselamatan” atau memohon peneguhan. Hal ini dibenarkan dan ditegaskan oleh Sang Pandya Manuhaba: jika memang ada kebenaran yang kokoh, maka ikatan janji harus ditegakkan, walaupun diibaratkan harus “menyeberang samudra”, hingga pada akhirnya Sri Aji Pamadé sendiri menghentikan perkara itu.

Tak lama kemudian, Kyayi Anglurah Mambal jatuh sakit keras, seperti diselimuti kabut, kehilangan kesadaran dan arah. Saat itu Sang Pandya Manuhaba datang, lalu bertanya kepadanya:

“Apa yang membuatmu ragu, Ngurah?”

Anglurah Mambal menjawab dengan jujur:

“Ida Ketut Manuhaba itu, sesungguhnya hamba merasa diri ini tidak pantas dan tidak berani menanggungnya.”

Ida kemudian bersabda:

“Mengapa engkau ragu, wahai Anglurah? Apakah engkau berani atau tidak, Ngurah?”

Anglurah Mambal menjawab tegas:

“Hamba berani.”

Maka Ida pun menegaskan:

“Benar adanya. Karena itu engkau dianugerahi dua puluh lima.”

(Angka salikur / 25 di sini biasanya dimaknai sebagai anugerah, ukuran tanggung jawab, atau simbol peneguhan wewenang, tergantung konteks lanjutan cerita.)

Cari dalam Babad Dalem Samprangan

Ketik sedikitnya 2 huruf.